فصل سوم : خلافت امام حسن مجتبى ( ع ) پس از شهادت اميرالمؤمنين على ( ع ) امام حسن مجتبى ( ع ) به‌عنوان پر افتخارترين فرد مسلمان پس از پدر بزرگوارش از جانب مردم عراق به خلافت برگزيده شد ، درحالىكه بزرگان قبايل كه به‌شدت از جنگ‌هاى طولانى جمل و صفين خسته شده بودند و به ويژه در جنگ نهروان شاهد كشته‌هاى خوارج كه از مردم كوفه و بصره بودند با نااميدى بيشترى روبه‌رو گرديدند تا آنجا كه حتى در زمان خود على ( ع ) آمادگى دفع حملات سپاهيان معاويه را نداشتند و تهاجم شاميان به قلمرو على ( ع ) همواره پيروزمندانه انجام مىگرفت . علاوه‌بر اينكه سرزمين مصر نيز به‌وسيلهء عمروعاص تصرف شده بود و از اين نظر نيز عملًا معاويه پيروز ميدان نبرد بود . در چنين شرايطى امام مجتبى ( ع ) مىبايست نه‌تنها نيازهاى مادى و معنوى مردم عراق را تأمين نمايد بلكه براى بازگشت به دوران فتوحات غنيمت‌آور زمان حكومت عمر ، معاويه را از سر راه بردارد و دولتى يكپارچه ايجاد نمايد چه اينكه تجزيه حاكميت نه به صلاح مسلمين بود و نه قابل تحمل براى آنان ، ازاين نظر امام ( ع ) طى نامه‌هاى متعددى معاويه را به تسليم در برابر حق و عدم معارضه با دولت مشروع خويش فراخواند . ولى پر واضح بود كه معاويه پذيراى چنين پيشنهادى نبود بلكه مصمم‌تر از دوران على ( ع ) در صدد جنگ با امام مجتبى ( ع ) و تصرف عراق برآمد .